AI voor logopedisten

Het gebruik van AI bij de behandeling van (ernstige) afasie in de chronische fase

Door Annewieke Rooda, Viola Sluis en Majoke van der Werff

Mogelijkheden van AI

Logopedisten ervaren het vinden en ontwikkelen van passend behandelmateriaal regelmatig als een uitdaging, vooral als dit materiaal moet aansluiten bij doelen op activiteiten- en participatieniveau van het ICF-model. AI kan hierbij uitkomst bieden, bijvoorbeeld bij verslaglegging, het genereren van oefenmateriaal op maat (zoals woordlijsten, dialogen en leespassages)​, het genereren van scripts en dialogen voor therapie en het ontwikkelen van materialen voor educatie & psycho-educatie voorpatiënten/mantelzorgers​.


Met behulp van AI kan behandelmateriaal worden ontwikkeld dat aansluit bij alledaagse, voor de persoon met afasie betekenisvolle situaties. Dit vergroot de motivatie en stimuleert het oefenen van relevante communicatieve vaardigheden in het dagelijks leven.

Veilig gebruik van AI

Er zijn landelijk afspraken gemaakt over het veilig gebruiken van AI; zie de handreiking gebruik AI-chatbots door zorgverleners.


Er zijn verschillende AI-tools, zoals ChatGPT, Copilot en Gemini. Dit zijn taalmodellen die getraind zijn op grote hoeveelheden tekst en daardoor patronen in taal kunnen herkennen en genereren. Bij het inzetten van AI binnen de logopedische behandeling zijn de volgende randvoorwaarden van belang:


  • Gebruik pseudoniemen en verwerk geen identificerende gegevens
  • Controleer en bewerk de AI-output altijd vóór gebruik
  • Ga na of de gegenereerde informatie inhoudelijk correct is en niet herleidbaar tot personen
  • Documenteer in het EPD dat er gebruik is gemaakt van een AI-tool
  • Handel conform de NVLF-beroepscode en de geldende AVG-richtlijnen

Prompts gebruiken

Door het inzetten van prompts kan AI op een efficiënte manier ingezet worden voor bijvoorbeeld het creëren van behandelmateriaal. Een prompt is de invoer of opdracht die aan een AI-tool wordt gegeven: de tekst waarmee aan het systeem wordt verteld wat het moet doen. 


Een voorbeeld van een prompt is: ‘Maak een aantal opdrachten voor iemand met een lichte afasie om het telefoneren te oefenen. Het is een man, die thuis is voor de kinderen. Hij heeft twee zoons in de puberleeftijd.’

Voorbeelden van toepassingen AI en mogelijke prompts

Bij het inzetten van AI is het belangrijk om prompts te formuleren die het gewenste resultaat genereren. 

Hieronder worden voor verschillende mogelijke toepassingen een aantal voorbeeldprompts aangereikt en toegelicht, geschikt voor logopedische toepassingen bij cliënten met afasie in de chronische fase. Door te oefenen met deze prompts krijg je een idee van wat AI kan betekenen in het creëren van aangepast behandelmateriaal. Je kunt deze prompts aanpassen aan de wensen en behoeften van de cliënt. 

Toepassing Voorbeeldprompt Toelichting
Functionele communicatie-oefening in alledaagse context. Jij bent logopedist. Ontwerp een dialoog-oefening voor een 68-jarige man met chronische afasie. Hij gaat wekelijks naar de supermarkt. Maak een gesprek van 8 beurten tussen hem en de caissière, met eenvoudige alternatieven als hij een woord niet vindt. Rol + taak + context + gewenst resultaat.
Opbouw van strategieën in relevante situaties. Bedenk stap voor stap hoe een cliënt met chronische afasie kan oefenen om beter een gesprek te voeren met de huisarts: van kernwoorden → korte zinnen → rollenspel. AI bedenkt een oefenplan in fases.
Genereren van gespreksvragen die aansluiten bij de communicatiestijl. Hier zijn 2 voorbeeldvragen voor een gespreksoefening: 1. ‘Wat heb je gisteren gegeten?’ 2. ‘Wat ga je morgen doen?’ Maak nu 15 extra vragen die geschikt zijn voor een groepsgesprek. AI leert van jouw voorbeeldmateriaal.
Cliëntgericht aanpassen en vereenvoudigen van taal. Stap 1: Maak 20 gespreksstarters voor een koffiepraatje. Stap 2: Pas ze aan zodat ze maximaal 6 woorden bevatten en relevant zijn voor een 70-plusser. Stap voor stap verfijnen van materiaal.
Logopedist kan variatie en strategieën vergelijken. Bedenk 3 soorten activiteiten om een cliënt met chronische afasie te helpen bij telefoneren. Bespreek de voor- en nadelen en kies de meest haalbare. AI bedenkt meerdere opties en kiest de beste.

Aanvullend kunnen in een prompt specifieke accenten voor de chronische fase worden ingebed, zoals:

  • Vraag naar focus op participatie, zoals gesprekken met partner, kinderen, huisarts of in de winkel;
  • Vraag naar strategietraining, zoals bij het inzetten van sleutelwoorden, gebaren en opschrijven;
  • Vraag naar motiverend materiaal, zoals materiaal dat betrekking heeft op hobby’s, actualiteit of sociale situaties;
  • Laat meedenken over generalisatie en vraag AI om variaties, zodat dezelfde strategie in meerdere contexten geoefend wordt.

Een aantal tips voor het maken van prompts:

  • Maak gebruik van concrete prompts;
  • Maak aparte chats aan voor elk onderwerp waarvoor je materiaal wilt creëren. Vraag in diezelfde chat door over hetzelfde onderwerp, bijvoorbeeld meer soortgelijke voorbeeldzinnen of rollenspellen. Hierdoor leert de AI-tool en geeft deze je adequatere informatie;
  • Ga altijd na of de gegeven informatie klopt of te herleiden is. 


Mogelijke toepassingen van AI bij afasie in de chronische afasie

Toepassing Werking/voorbeelden Mogelijke voordelen Beperkingen/uitdagingen
Therapiegeneratie / gepersonaliseerde oefenstof Het thuis kunnen oefenen met gevarieerde en op maat gemaakte taken; hogere intensiteit mogelijk; therapeut kan zich richten op supervisie Moeilijk om de 'juiste moeilijkheid' te balanceren; generalisatie naar echte communicatie is niet gegarandeerd
Spraak-naar-tekst / tekst-naar-spraak hulpmiddelen AI-systemen zetten gesproken taal om in tekst (ondertiteling) of juist tekst in spraak, met natuurlijke stemgeluiden. Verbetert toegankelijkheid tijdens gesprekken; helpt bij receptieve taalproblemen; ondersteunt schriftelijke communicatie/middelen. Spraakherkenning bij afasie is moeilijk (onvolledige zinnen, onnauwkeurigheden) en kan fouten geven
Schrijfondersteuning via taalmodellen Gebruik van grote taalmodellen (zoals ChatGPT) om hulp te bieden bij tekstproductie, redactie, suggesties, corrigeren. In een casus werd beschreven dat een persoon met chronische afasie verbeteringen liet zien in de hoeveelheid en kwaliteit van geschreven tekst bij gebruik van ChatGPT. Dit is tot nu toe enkel casuïstisch onderzocht; generaliseerbaarheid nog onzeker; patiënt moet enige vaardigheid hebben in interactie met AI; begeleiding is vaak nodig
Real-time hulp tijdens communicatie (augmentatieve ondersteuning) AI-ondersteunde communicatiehulpmiddelen (AAC) die suggesties, correcties, woordaanvullingen geven tijdens een gesprek. In designonderzoek worden AI-gebaseerde AAC-prototypes getest waarbij meerdere modaliteiten (beeld, spraak, tekst) geïntegreerd zijn. Ondersteuning 'in het moment' kan helpen bij communicatieblokkades; vermindert frustratie; verhoogt participatie. Synchronisatie met de bedoelde bedoeling van de gebruiker is complex; overcorrectie of verkeerde suggesties zijn risico.