Evaluatie is een belangrijk onderdeel van de begeleiding van mensen met afasie in de chronische fase. Het helpt om inzicht te krijgen in de effecten van diagnostiek, doelen en behandeling, en om keuzes te maken voor vervolgstappen.

Op deze pagina vind je suggesties, instrumenten en handvatten om de voortgang op activiteiten- en participatieniveau te volgen en samen met de cliënt en naasten te bespreken.

Gebruik van visueel analoge schalen (VAS)

Een VAS is een lijn van 1 tot 10 waarbij het ene uiteinde ‘slecht’ of ‘helemaal niet’ en het andere ‘heel goed’ of ‘zeker wel’ aanduidt. Bij het stellen van elk afzonderlijk doel kan aan de persoon met afasie worden gevraagd welk cijfer zij/hij zichzelf geeft op deze schaal. Als de VAS op verschillende momenten tijdens de therapie wordt ingezet, kan verandering worden gemeten. Ook is het belangrijk om te vragen of de persoon met afasie tevreden is met dit cijfer, naar welk cijfer de PMA streeft en wat er nodig is om dit te bereiken.

Scenariotest

Deze test wordt gezien als de best passende gevalideerde test om functionele communicatie te meten (Doedens et al., 2020). Vooruitgang of stabilisatie op deze test geeft inzicht in de communicatieve vaardigheden van mensen met afasie.

Comunicatief Zelfvertrouwen bij Afasie (CZA)

De CZA helpt de logopedist en de persoon met afasie inzicht te krijgen in iemands persoonlijke opvattingen over eigen (communicatie)vaardigheden en behandeldoelen hierop af te stemmen. De vragenlijst kan op verschillende momenten tijdens de behandeling worden afgenomen om bijvoorbeeld (waargenomen) effecten van een interventie te evalueren. De CZA kan worden ingevuld door de persoon met afasie, indien gewenst met hulp van een naaste of logopedist. Eindscores geven een beeld van hoe zeker iemand zich voelt in een bepaalde communicatieve situatie. De totaalscore geeft een beeld van hoe zeker iemand zich voelt in verschillende communicatieve situaties. 

Inventarisatie Communicatie in Alledaagse Situaties (ICAS)

De ICAS is een instrument bestaande uit een vragenlijst en verdiepend gesprek om doelen te stellen gericht op communicatie in alledaagse situaties. De doelen kunnen worden geëvalueerd door (delen van) de vragenlijst opnieuw in te laten vullen na een periode van behandeling. Het vergelijken van de oude met de nieuwe resultaten kan inzicht geven in de eventuele vooruitgang op de verschillende onderdelen die de cliënt heeft aangegeven te willen veranderen. 

Opname van alledaagse communicatie

Een opname van alledaagse communicatie kan worden vergeleken met een eerdere opname in dezelfde setting. Deze vergelijking kan uitgevoerd worden aan de hand van vooraf afgesproken doelen, die samen met de persoon met afasie zijn bepaald. Bijvoorbeeld: de lengte van uitingen, het gebruik van gebaren of de inzet van een hulpmiddel. Ook het gedrag van de naaste of gesprekspartner kan worden meegenomen, zoals: ruimte geven om te spreken, een vraag tegelijk stellen of belangrijke woorden opschrijven.

Over het algemeen kan de behandeling worden afgerond wanneer de doelen van de persoon met afasie naar tevredenheid zijn behaald. Als de cliënt nog mogelijkheden ziet, maar uit de evaluaties blijkt dat er geen aantoonbare vooruitgang meer wordt geboekt, is het belangrijk dit eerlijk te bespreken en samen tot een weloverwogen beslissing te komen (Rose et al., 2017).

• Begin het gesprek met het uitleggen van de reden van het evaluatiegesprek, en geef de persoon met afasie en de naaste de ruimte om hierop te reageren;
• Bespreek de objectieve resultaten van testen of andere meetinstrumenten;
• Erken het perspectief van de persoon met afasie: dat hij of zij misschien graag door zou willen gaan met de behandeling, maar dat jouw behandeling op dit moment geen verdere meerwaarde biedt;
• Introduceer het idee van afronding: benadruk het belang van het behouden van het huidige communicatieniveau en bespreek hoe dit ondersteund kan worden. Maak hier eventueel een behandeldoel van.
• Bespreek mogelijke vervolgstappen, zoals het tijdelijk voortzetten van de behandeling (bijvoorbeeld nog een maand) om opties voor dagbesteding of andere ondersteuning te bespreken. Zorg voor een actuele lijst met doorstroommogelijkheden.
• Plan bij het daadwerkelijk afsluiten van de behandeling eventueel een controleafspraak, als de cliënt en/of naaste daar behoefte aan heeft.
• Benader het afsluiten van de behandeling als positief, als de doelen zijn behaald dan weet de cliënt zich te redden zonder de logopedist (empowerment).